Uwspółcześniona Biblia Gdańska 2025
Ewangelia Łukasza 1
Audio NBGPorównanie według numeracji źródłowej. Podział tekstu może się różnić między przekładami.
Ponieważ wielu podjęło się sporządzić opis tych wydarzeń, co do których mamy zupełną pewność;
Ponieważ wielu podjęło się uporządkować opowiadanie o dokonanych wśród nas rzeczach,
Forasmuch as many have taken in hand to set forth in order a declaration of those things which are most surely believed among us,
Tak jak nam je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami i sługami słowa;
jak nam przekazali ci, którzy od początku stali się naocznymi świadkami oraz sługami Słowa,
Even as they delivered them unto us, which from the beginning were eyewitnesses, and ministers of the word;
Postanowiłem i ja, który to wszystko od początku dokładnie wybadałem, opisać ci to po kolei, zacny Teofilu;
wydało się i mnie, dostojny Teofilu, uważnie prześledzić wszystko od początku i po kolei ci je opisać,
It seemed good to me also, having had perfect understanding of all things from the very first, to write unto thee in order, most excellent Theophilus,
Abyś nabrał pewności co do tego, czego cię nauczono.
abyś poznał niezawodność słów o których zostałeś ustnie pouczony.
That thou mightest know the certainty of those things, wherein thou hast been instructed.
Za dni Heroda, króla Judei, żył pewien kapłan imieniem Zachariasz, ze zmiany Abiasza. Miał on za żonę jedną z córek Aarona, której na imię było Elżbieta.
W czasie dni Heroda króla Judei, był pewien kapłan imieniem Zachariasz ze zmiany Abiasza, i jego żona z córek Aarona, a jej imię brzmiało Elżbieta.
THERE was in the days of Herod, the king of Judaea, a certain priest named Zacharias, of the course of Abia: and his wife was of the daughters of Aaron, and her name was Elisabeth.
Oboje byli sprawiedliwi w oczach Boga, postępując nienagannie według wszystkich przykazań i nakazów Pana.
Oboje byli sprawiedliwi przed obliczem Boga, chodząc nienaganni we wszystkich przykazaniach oraz sprawiedliwych czynach Pana.
And they were both righteous before God, walking in all the commandments and ordinances of the Lord blameless.
Nie mieli jednak dziecka, ponieważ Elżbieta była niepłodna, i oboje byli w podeszłym wieku.
Lecz nie mieli potomstwa, ponieważ Elżbieta była bezpłodna, i oboje byli podeszłymi w swym wieku.
And they had no child, because that Elisabeth was barren, and they both were now well stricken in years.
A gdy pełnił służbę kapłańską przed Bogiem w kolejności swojej zmiany;
Ale stało się, w czasie kiedy on był kapłanem, w porządku jego zmiany przed Bogiem,
And it came to pass, that while he executed the priest's office before God in the order of his course,
Zgodnie ze zwyczajem urzędu kapłańskiego padł na niego los, aby wejść do świątyni Pana i palić kadzidło.
że gdy wszedł do Przybytku Pana według zwyczaju kapłaństwa, dostał w udziale okadzić.
According to the custom of the priest's office, his lot was to burn incense when he went into the temple of the Lord.
A cała rzesza ludzi modliła się na zewnątrz w czasie kadzenia.
A cała rzesza ludu była na zewnątrz, modląc się w godzinie kadzenia.
And the whole multitude of the people were praying without at the time of incense.
Wtedy ukazał mu się anioł Pana stojący po prawej stronie ołtarza kadzenia.
Ale ukazał mu się anioł Pana, który stał po prawej stronie ołtarza kadzenia.
And there appeared unto him an angel of the Lord standing on the right side of the altar of incense.
I przeraził się Zachariasz na jego widok, i ogarnął go strach.
Więc kiedy go zobaczył, Zachariasz się zaniepokoił oraz przypadła na niego bojaźń.
And when Zacharias saw him, he was troubled, and fear fell upon him.
Lecz anioł powiedział do niego: Nie bój się, Zachariaszu, bo twoja modlitwa została wysłuchana. Elżbieta, twoja żona, urodzi ci syna, któremu nadasz imię Jan.
Zaś anioł powiedział do niego: Nie bój się, Zachariaszu, ponieważ została wysłuchana twoja prośba, więc twa żona Elżbieta urodzi ci syna i nazwiesz jego imię Jan.
But the angel said unto him, Fear not, Zacharias: for thy prayer is heard; and thy wife Elisabeth shall bear thee a son, and thou shalt call his name John.
Będzie to dla ciebie radość i wesele; i wielu będzie się radować z jego narodzin.
Zdarzy ci się radość, wesele oraz liczni będą się cieszyć z jego narodzenia.
And thou shalt have joy and gladness; and many shall rejoice at his birth.
Będzie bowiem wielki w oczach Pana. Nie będzie pił wina ani mocnego napoju i zostanie napełniony Duchem Świętym już w łonie swojej matki.
Gdyż będzie wielkim przed obliczem Pana. Nie będzie pił wina oraz mocnego trunku, ale już w łonie swojej matki będzie napełniony Duchem Świętym.
For he shall be great in the sight of the Lord, and shall drink neither wine nor strong drink; and he shall be filled with the Holy Ghost, even from his mother's womb.
I wielu z synów Izraela nawróci do Pana, ich Boga.
Także wielu synów Israela zwróci ku Panu, ich Bogu.
And many of the children of Israel shall he turn to the Lord their God.
On bowiem pójdzie przed nim w duchu i mocy Eliasza, aby zwrócić serca ojców ku dzieciom, a opornych ku roztropności sprawiedliwych, aby przygotować Panu lud gotowy.
I pójdzie przodem przed Jego obliczem w duchu oraz mocy Eliasza, by zwrócić serca ojców ku dzieciom, a nieposłusznych do świadomości sprawiedliwych i przysposobić Panu przygotowany lud.
And he shall go before him in the spirit and power of Elias, to turn the hearts of the fathers to the children, and the disobedient to the wisdom of the just; to make ready a people prepared for the Lord.
I powiedział Zachariasz do anioła: Po czym to poznam? Bo ja jestem stary i moja żona jest w podeszłym wieku.
A Zachariasz powiedział do anioła: Po czym to poznam? Bo jestem starcem, a i moja żona podeszła w swoim wieku.
And Zacharias said unto the angel, Whereby shall I know this? for I am an old man, and my wife well stricken in years.
A anioł mu odpowiedział: Ja jestem Gabriel, który stoi przed Bogiem. Zostałem posłany, aby mówić do ciebie i przynieść ci tę radosną nowinę.
Zaś anioł odpowiadając, rzekł mu: Ja jestem Gabriel, który stoi przed obliczem Boga, a zostałem posłany, aby do ciebie przemówić i ogłosić ci o tym dobrą nowinę.
And the angel answering said unto him, I am Gabriel, that stand in the presence of God; and am sent to speak unto thee, and to shew thee these glad tidings.
I będziesz niemy, i nie będziesz mógł mówić aż do dnia, kiedy się to stanie, dlatego że nie uwierzyłeś moim słowom, które się wypełnią w swoim czasie.
Ale oto będziesz milczący i nie będziesz mógł nic powiedzieć, aż do dnia, kiedy to się stanie. Za to, że nie uwierzyłeś moim słowom, które zostaną wypełnione w ich czasie.
And, behold, thou shalt be dumb, and not able to speak, until the day that these things shall be performed, because thou believest not my words, which shall be fulfilled in their season.
A ludzie czekali na Zachariasza i dziwili się, że tak długo przebywa w świątyni.
A lud oczekiwał na Zachariasza; więc się dziwili, że zwleka on w Przybytku.
And the people waited for Zacharias, and marvelled that he tarried so long in the temple.
Kiedy wyszedł, nie mógł do nich mówić. I zrozumieli, że miał widzenie w świątyni, bo dawał im znaki, i pozostał niemy.
Zaś kiedy wyszedł, nie mógł nic powiedzieć, zatem poznali, że w Przybytku zobaczył widzenie. Kiwał im też głową, lecz trwał niemy.
And when he came out, he could not speak unto them: and they perceived that he had seen a vision in the temple: for he beckoned unto them, and remained speechless.
A gdy skończyły się dni jego posługi, wrócił do swego domu.
I stało się, gdy wypełniły się dni jego służby, że odszedł do swojego domu.
And it came to pass, that, as soon as the days of his ministration were accomplished, he departed to his own house.
Po tych dniach Elżbieta, jego żona, poczęła i ukrywała się przez pięć miesięcy, mówiąc:
Zaś po owych dniach jego żona Elżbieta poczęła, ale kryła się przez pięć miesięcy, mówiąc:
And after those days his wife Elisabeth conceived, and hid herself five months, saying,
Tak mi uczynił Pan w dniach, kiedy wejrzał na mnie, aby zdjąć moją hańbę w oczach ludzi.
Tak mi w tych dniach Pan uczynił; wejrzał, aby zdjąć moją hańbę u ludzi.
Thus hath the Lord dealt with me in the days wherein he looked on me, to take away my reproach among men.
A w szóstym miesiącu Bóg posłał anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret;
Zaś w szóstym miesiącu, od Boga do miasta Galilei o nazwie Nazaret został wysłany anioł Gabriel,
And in the sixth month the angel Gabriel was sent from God unto a city of Galilee, named Nazareth,
Do dziewicy zaślubionej mężczyźnie, któremu na imię było Józef, z rodu Dawida; a dziewicy było na imię Maria.
do panny zaręczonej mężowi z domu Dawida, którego imię brzmi Józef; a imię dziewicy Maria.
To a virgin espoused to a man whose name was Joseph, of the house of David; and the virgin's name was Mary.
Kiedy anioł przyszedł do niej, powiedział: Witaj, obdarowana łaską, Pan jest z tobą. Błogosławiona jesteś między kobietami.
Więc anioł wszedł do niej i powiedział: Witaj, obdarowana łaską, Pan z tobą; błogosławionaś ty między niewiastami.
And the angel came in unto her, and said, Hail, thou that art highly favoured, the Lord is with thee: blessed art thou among women.
Ale ona, ujrzawszy go, zlękła się z powodu jego słów i zastanawiała się, co miałoby znaczyć to pozdrowienie.
Zaś gdy ona go zobaczyła, zmieszała się na to słowo i rozważała, cóż to było za pozdrowienie.
And when she saw him, she was troubled at his saying, and cast in her mind what manner of salutation this should be.
Wtedy anioł powiedział do niej: Nie bój się, Mario, znalazłaś bowiem łaskę u Boga.
A anioł jej powiedział: Nie bój się, Mario, bowiem znalazłaś łaskę u Boga.
And the angel said unto her, Fear not, Mary: for thou hast found favour with God.
Oto poczniesz w swym łonie i urodzisz syna, któremu nadasz imię Jezus.
Więc oto poczniesz w łonie oraz urodzisz syna, a jego imię nazwiesz Jezus.
And, behold, thou shalt conceive in thy womb, and bring forth a son, and shalt call his name JESUS.
Będzie on wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego ojca Dawida.
Ten będzie wielkim, będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego przodka Dawida.
He shall be great, and shall be called the Son of the Highest: and the Lord God shall give unto him the throne of his father David:
I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca.
Na wieki będzie królował nad domem Jakóba, a królestwu Jego nie będzie końca.
And he shall reign over the house of Jacob for ever; and of his kingdom there shall be no end.
Wtedy Maria powiedziała do anioła: Jak to się stanie, skoro nie obcowałam z mężczyzną?
Zaś Maria powiedziała do anioła: Jak to będzie, skoro nie znam męża?
Then said Mary unto the angel, How shall this be, seeing I know not a man?
A anioł jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego zacieni cię. Dlatego też to święte, co się z ciebie narodzi, będzie nazwane Synem Bożym.
A anioł odpowiadając, rzekł jej: Duch Święty przyjdzie do ciebie i ocieni cię moc Najwyższego. Dlatego to narodzone, święte, zostanie nazwane Synem Boga.
And the angel answered and said unto her, The Holy Ghost shall come upon thee, and the power of the Highest shall overshadow thee: therefore also that holy thing which shall be born of thee shall be called the Son of God.
A oto Elżbieta, twoja krewna, także poczęła syna w swojej starości i jest w szóstym miesiącu ta, którą nazywano niepłodną.
A oto Elżbieta, twoja krewna nazywana bezpłodną, także ona poczęła syna w swej starości, a ten miesiąc jest dla niej szósty.
And, behold, thy cousin Elisabeth, she hath also conceived a son in her old age: and this is the sixth month with her, who was called barren.
Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego.
Gdyż żadna sprawa od Boga nie będzie niemożliwa.
For with God nothing shall be impossible.
I powiedziała Maria: Oto służebnica Pana, niech mi się stanie według twego słowa. Wtedy odszedł od niej anioł.
Zaś Maria powiedziała: Oto ja, służebnica Pana; oby mi się stało według twojej mowy. I anioł od niej odszedł.
And Mary said, Behold the handmaid of the Lord; be it unto me according to thy word. And the angel departed from her.
W tych dniach Maria wstała i poszła z pośpiechem w góry do miasta w Judei.
A kiedy Maria powstała w owych dniach, z pośpiechem wyruszyła do górzystej krainy, do miasta Judy,
And Mary arose in those days, and went into the hill country with haste, into a city of Juda;
Weszła do domu Zachariasza i pozdrowiła Elżbietę.
oraz weszła do domu Zachariasza i pozdrowiła Elżbietę.
And entered into the house of Zacharias, and saluted Elisabeth.
A gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Marii, poruszyło się dziecko w jej łonie i Elżbieta została napełniona Duchem Świętym.
Także zdarzyło się, gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Marii, że niemowlę w jej łonie skoczyło, a Elżbieta została napełniona Duchem Świętym.
And it came to pass, that, when Elisabeth heard the salutation of Mary, the babe leaped in her womb; and Elisabeth was filled with the Holy Ghost:
I zawołała donośnym głosem: Błogosławiona jesteś między kobietami i błogosławiony jest owoc twego łona.
Zawołała też wielkim głosem i powiedziała: Ty jesteś błogosławiona między niewiastami oraz błogosławiony owoc twojego łona.
And she spake out with a loud voice, and said, Blessed art thou among women, and blessed is the fruit of thy womb.
A skądże mi to, że matka mego Pana przyszła do mnie?
A skąd mi to, że przyszła do mnie matka mojego Pana?
And whence is this to me, that the mother of my Lord should come to me?
Gdy bowiem głos twego pozdrowienia zabrzmiał w moich uszach, poruszyło się z radości dziecko w moim łonie.
Bo oto, gdy głos twojego pozdrowienia doszedł do moich uszu, z radością podskoczyło niemowlę w moim łonie.
For, lo, as soon as the voice of thy salutation sounded in mine ears, the babe leaped in my womb for joy.
A błogosławiona, która uwierzyła. Spełni się bowiem to, co zostało jej powiedziane przez Pana.
Zatem szczęśliwa, co uwierzyła, że będzie spełnienie tych rzeczy, które zapowiedziano jej od Pana.
And blessed is she that believed: for there shall be a performance of those things which were told her from the Lord.
Wtedy Maria powiedziała: Wielbi moja dusza Pana;
A Maria powiedziała: Chwali moja dusza Pana;
And Mary said, My soul doth magnify the Lord,
I rozradował się mój duch w Bogu, moim Zbawicielu;
i rozweselił się mój duch w Bogu, moim Zbawicielu,
And my spirit hath rejoiced in God my Saviour.
Bo wejrzał na uniżenie swojej służebnicy. Oto bowiem wszystkie pokolenia będą mnie odtąd nazywać błogosławioną.
że spojrzał na poniżenie jego służebnicy. Oto bowiem, od teraz, zwać mnie będą szczęśliwą wszystkie pokolenia,
For he hath regarded the low estate of his handmaiden: for, behold, from henceforth all generations shall call me blessed.
Bo uczynił mi wielkie rzeczy ten, który jest mocny, i święte jest jego imię.
gdyż Potężny uczynił mi wielkie rzeczy, a Jego Imię święte.
For he that is mighty hath done to me great things; and holy is his name.
A jego miłosierdzie z pokolenia na pokolenie nad tymi, którzy się go boją.
Jego też miłosierdzie dla rodu bojących się Go pokoleń.
And his mercy is on them that fear him from generation to generation.
Okazał moc swoim ramieniem i rozproszył pysznych w myślach ich serc.
Sprawił panowanie Jego ramieniu, rozproszył pysznych w zamysłach ich serca;
He hath shewed strength with his arm; he hath scattered the proud in the imagination of their hearts.
Strącił mocarzy z tronów, a wywyższył pokornych.
powalił władców z tronów, a poniżonych wywyższył.
He hath put down the mighty from their seats, and exalted them of low degree.
Głodnych napełnił dobrami, a bogaczy odprawił z niczym.
Łaknących nasycił dobrami, a tych, którzy się bogacą odesłał jako bezwartościowych.
He hath filled the hungry with good things; and the rich he hath sent empty away.
Ujął się za Izraelem, swym sługą, pomny na swoje miłosierdzie;
Mocno trzymał swojego sługę Israela, by pamiętać o miłosierdziu na wieczność dla Abrahama i jego potomstwa,
He hath holpen his servant Israel, in remembrance of his mercy;
Jak mówił do naszych ojców, do Abrahama i jego potomstwa na wieki.
tak jak mówił do naszych ojców.
As he spake to our fathers, to Abraham, and to his seed for ever.
I została z nią Maria około trzech miesięcy, a potem wróciła do swego domu.
Więc Maria została z nią około trzy miesiące, i wróciła do swojego domu.
And Mary abode with her about three months, and returned to her own house.
Dla Elżbiety zaś nadszedł czas porodu i urodziła syna.
Zaś Elżbiecie wypełnił się czas jej rodzenia oraz wydała syna.
Now Elisabeth's full time came that she should be delivered; and she brought forth a son.
A gdy jej sąsiedzi i krewni usłyszeli, że Pan okazał jej swoje wielkie miłosierdzie, cieszyli się razem z nią.
A sąsiedzi i krewni usłyszeli, że Pan wyniósł swe miłosierdzie razem z nią, i razem z nią się cieszyli.
And her neighbours and her cousins heard how the Lord had shewed great mercy upon her; and they rejoiced with her.
A ósmego dnia przyszli, aby obrzezać dziecko, i chcieli nadać mu imię jego ojca, Zachariasza.
Także wydarzyło się, że w ósmym dniu przyszli obrzezać dziecko, oraz je nazwali dzięki imieniu jego ojca Zachariaszem.
And it came to pass, that on the eighth day they came to circumcise the child; and they called him Zacharias, after the name of his father.
Ale jego matka powiedziała: Nie tak, lecz będzie się nazywał Jan.
A jego matka odpowiadając, rzekła: Nie, lecz będzie nazwany Jan.
And his mother answered and said, Not so; but he shall be called John.
I powiedzieli do niej: Nie ma nikogo w twoim rodzie, kogo by nazwano tym imieniem.
Więc do niej powiedzieli: Nie istnieje nikt z twojej rodziny, kto nazywa się tym imieniem.
And they said unto her, There is none of thy kindred that is called by this name.
Pytali więc znakami jego ojca, jak chce go nazwać.
Ale dawali też znaki jego ojcu, jakby chciał, aby je nazwać.
And they made signs to his father, how he would have him called.
A on poprosił o tabliczkę i napisał: Jan jest jego imię. I dziwili się wszyscy.
Zatem poprosił tabliczkę oraz napisał nazywając: Jego imię jest Jan. Więc wszyscy się zdziwili.
And he asked for a writing table, and wrote, saying, His name is John. And they marvelled all.
Natychmiast otworzyły się jego usta i rozwiązał się jego język, i mówił, wielbiąc Boga.
Zarazem też zostały otwarte jego usta i jego język, więc mówił, wielbiąc Boga.
And his mouth was opened immediately, and his tongue loosed, and he spake, and praised God.
I padł strach na wszystkich ich sąsiadów, i po całej górskiej krainie judzkiej rozgłoszone zostały wszystkie te słowa.
A przy wszystkich, co z nimi sąsiadowali powstał strach, oraz wszystkie te sprawy były rozpowiadane w całej górnej Judei.
And fear came on all that dwelt round about them: and all these sayings were noised abroad throughout all the hill country of Judaea.
Wszyscy zaś, którzy o tym słyszeli, brali to sobie do serca i mówili: Cóż to będzie za dziecko? I była z nim ręka Pańska.
Zaś wszyscy, którzy słyszeli, składali to sobie do ich serca, mówiąc: Kim zatem, będzie to dziecko? A była z nim ręka Pana.
And all they that heard them laid them up in their hearts, saying, What manner of child shall this be! And the hand of the Lord was with him.
A Zachariasz, jego ojciec, będąc napełniony Duchem Świętym, prorokował:
Zaś jego ojciec Zachariasz został napełniony Duchem Świętym i prorokował, mówiąc:
And his father Zacharias was filled with the Holy Ghost, and prophesied, saying,
Błogosławiony niech będzie Pan, Bóg Izraela, bo nawiedził i odkupił swój lud;
Uwielbiony Pan, Bóg Israela, ponieważ spojrzał oraz sprawił wykupienie swojemu ludowi.
Blessed be the Lord God of Israel; for he hath visited and redeemed his people,
I wzbudził nam róg zbawienia w domu Dawida, swego sługi;
Także w domu swojego sługi Dawida wzniósł nam róg zbawienia,
And hath raised up an horn of salvation for us in the house of his servant David;
Jak mówił przez usta swoich świętych proroków, którzy byli od wieków;
jak od wieczności zapowiedział przez usta Jego świętych proroków.
As he spake by the mouth of his holy prophets, which have been since the world began:
Że nas wybawi od naszych nieprzyjaciół i z ręki wszystkich, którzy nas nienawidzą;
Wybawienie od naszych nieprzyjaciół oraz z ręki wszystkich, co nas nienawidzą.
That we should be saved from our enemies, and from the hand of all that hate us;
Aby okazać miłosierdzie naszym ojcom i przypomnieć swoje święte przymierze;
Aby uczynić miłosierdzie za naszych ojców i pamiętać o Jego świętym przymierzu;
To perform the mercy promised to our fathers, and to remember his holy covenant;
I przysięgę, którą złożył Abrahamowi, naszemu ojcu;
przysiędze, którą potwierdził względem naszego ojca Abrahama. By nam dać
The oath which he sware to our father Abraham,
Że nam da, abyśmy mu służyli bez lęku, wybawieni z ręki naszych nieprzyjaciół;
wybawionym z ręki wrogów bez lęku Mu służyć
That he would grant unto us, that we being delivered out of the hand of our enemies might serve him without fear,
W świętości i sprawiedliwości przed nim po wszystkie dni naszego życia.
przed Jego obliczem w bogobojności i sprawiedliwości, przez wszystkie nasze dni życia.
In holiness and righteousness before him, all the days of our life.
A ty, dziecko, będziesz nazwane prorokiem Najwyższego, bo pójdziesz przed obliczem Pana, aby przygotować jego drogi;
A ty, dziecko, będziesz nazwane prorokiem Najwyższego; bo pójdziesz wcześniej przed obliczem Pana, by przygotować Jego drogi,
And thou, child, shalt be called the prophet of the Highest: for thou shalt go before the face of the Lord to prepare his ways;
I żeby jego ludowi dać poznać zbawienie przez przebaczenie mu grzechów;
oraz dać poznanie ratunku Jego ludowi, przez uwolnienie ich od grzechów.
To give knowledge of salvation unto his people by the remission of their sins,
Dzięki serdecznemu miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedził nas wschód słońca z wysoka;
To wszystko dzięki miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedziło nas wzejście z wysokości,
Through the tender mercy of our God; whereby the dayspring from on high hath visited us,
Aby oświecić siedzących w ciemności i w cieniu śmierci, aby skierować nasze kroki na drogę pokoju.
by ukazać się tym, którzy siedzą w ciemności i w cieniu śmierci, oraz poprowadzić nasze nogi na drogę pokoju.
To give light to them that sit in darkness and in the shadow of death, to guide our feet into the way of peace.
A dziecko rosło i umacniało się w duchu, i przebywało na pustyniach aż do dnia ukazania się przed Izraelem.
Zaś dziecko rosło i umacniało się Duchem. A było na pustkowiach, aż do dnia ukazania go przed Israelem.
And the child grew, and waxed strong in spirit, and was in the deserts till the day of his shewing unto Israel.